Μπορεί η ελληνική Δικαιοσύνη να γίνει εργαλείο ανάπτυξης;

NewspaperInterview

Oct 21

Ο Ιωάννης Μπούγας παρουσιάζει τα πρώτα αποτελέσματα του Δικαστικού Χάρτη, τα σχέδια για πλήρη ψηφιοποίηση και τις αλλαγές που υπόσχονται ταχύτερες λύσεις για πολίτες και επιχειρήσεις.

Στην Αλεξιάννα Τσότσου

Μπορεί μια ταχύτερη Δικαιοσύνη να αλλάξει το επενδυτικό προφίλ της χώρας; Μπορεί η μείωση των καθυστερήσεων στα δικαστήρια να μετατραπεί σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για την οικονομία; Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας υποστηρίζει ότι οι πρώτες ενδείξεις είναι ήδη ορατές. Από τα αποτελέσματα του νέου Δικαστικού Χάρτη μέχρι την πλήρη ψηφιοποίηση των δικαστικών διαδικασιών και τις νέες μεταρρυθμίσεις στο κληρονομικό δίκαιο και στην εναλλακτική επίλυση διαφορών, περιγράφει το σχέδιο για μια Δικαιοσύνη που φιλοδοξεί να λειτουργεί όχι μόνο ως θεσμική εγγύηση, αλλά και ως μοχλός ανάπτυξης.

«Δ&Ε»: Η ταχύτητα απονομής της Δικαιοσύνης είναι βασικός δείκτης για τις επενδύσεις. Πού βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα σε αυτό το πεδίο;

Ι.Μπ.: Η ταχύτητα απονομής της Δικαιοσύνης πράγματι αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για το επενδυτικό περιβάλλον και την οικονομική ανάπτυξη. Η Ελλάδα, διαχρονικά, αντιμετώπιζε καθυστερήσεις που δεν ήταν συμβατές με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Την κατάσταση αυτή δεσμευτήκαμε να αλλάξουμε με ένα πλέγμα θεσμικών μέτρων, που αφορούν την οργάνωση και την απονομή της Δικαιοσύνης, την ενίσχυση του έμψυχου δυναμικού και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της. Κορυφαία νομοθετική μας πρωτοβουλία ο Δικαστικός Χάρτης.

Με τον ν. 5108/2024 η Ελλάδα για πρώτη φορά απέκτησε Δικαστικό Χάρτη, με την έννοια της θέσπισης ενός συνεκτικού νομοθετήματος που να ρυθμίζει την αρχιτεκτονική (βασικές διατάξεις) της ελληνικής δικαιοσύνης και τους δικαστικούς σχηματισμούς. Με τον τρόπο αυτό, τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας συντελείται μια συστηματική προσπάθεια βελτίωσης του ρυθμού απονομής της Δικαιοσύνης. Μάλιστα, αξίζει να σημειωθεί ότι έναν χρόνο μετά την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη, το ποσοστό εκκαθάρισης αυξήθηκε από 86,2% στο δικαστικό έτος 2023-2024 σε 99,7% στο δικαστικό έτος 2024-2025, ενώ και ο χρόνος έκδοσης απόφασης μειώθηκε σημαντικά, με τις ημέρες να περιορίζονται από 774 σε 386, γεγονός που καταδεικνύει ταχύτερη και πιο αποτελεσματική διαχείριση των υποθέσεων. Τα στοιχεία αυτά υποστηρίζουν ότι ο νέος νόμος συνέβαλε ουσιαστικά στην επιτάχυνση και τον εξορθολογισμό της διαδικασίας στα πρωτοδικεία. Δεν ισχυριζόμαστε ότι το πρόβλημα έχει πλήρως επιλυθεί, αλλά η κατεύθυνση είναι σαφώς θετική και μετρήσιμη.

«Δ&Ε»: Μπορεί μια επιχείρηση να αισθάνεται σήμερα ότι έχει “ασφαλές” νομικό περιβάλλον στην Ελλάδα;

Ι.Μπ.: Η ασφάλεια δικαίου είναι θεμέλιο για κάθε υγιή επιχειρηματική δραστηριότητα. Σήμερα, η Ελλάδα προσφέρει ένα σαφώς πιο προβλέψιμο και σταθερό νομικό περιβάλλον σε σχέση με το παρελθόν. Έχουν ενισχυθεί οι θεσμοί, έχει βελτιωθεί η ποιότητα της νομοθέτησης και έχουν περιοριστεί οι αιφνιδιασμοί. Παράλληλα, η ψηφιοποίηση και η τυποποίηση διαδικασιών ενισχύουν τη διαφάνεια. Υπάρχει ακόμη δρόμος, αλλά η εικόνα που εκπέμπει η χώρα είναι πλέον πολύ πιο αξιόπιστη προς τους επενδυτές.

«Δ&Ε»: Περισσότερο από ένα χρόνο μετά την εφαρμογή του νέου δικαστικού χάρτη, ποια είναι τα αποτελέσματα; Κερδήθηκε το στοίχημα της επιτάχυνσης;

Ι.Μπ.: Όπως ανέφερα και παραπάνω, έναν χρόνο μετά την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη, το ποσοστό εκκαθάρισης αυξήθηκε από 86,2% στο δικαστικό έτος 2023-2024 σε 99,7% στο δικαστικό έτος 2024-2025, ενώ και ο χρόνος έκδοσης απόφασης μειώθηκε σημαντικά, με τις ημέρες να περιορίζονται από 774 σε 386.

Ιδιαίτερα, ως προς το Πρωτοδικείο Αθηνών, το οποίο συγκεντρώνει το 55% της δικαστικής ύλης όλης της χώρας, τα αποτελέσματα από την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη είναι εντυπωσιακά και αποδεικνύουν την επιτυχία της μεταρρύθμισης. Όσον αφορά το ποσοστό εκκαθάρισης του Πρωτοδικείου Αθηνών, αυτό αυξήθηκε από 86% (περίοδος 16.9.2023 έως 16.09.2024) σε 104% (περίοδος 16.9.2024 έως 16.09.2025). Με άλλα λόγια, φαίνεται ότι στη διάρκεια του νέου Δικαστικού Χάρτη οι όροι έχουν πλέον αντιστραφεί και οι υποθέσεις επί των οποίων εκδίδονται οριστικές αποφάσεις είναι περισσότερες από τις εισερχόμενες υποθέσεις, κάτι που σημαίνει ότι πλέον το Πρωτοδικείο Αθηνών όχι μόνον εκκαθαρίζει τον εισερχόμενο φόρτο του, αλλά είναι και σε θέση να αποσυμφορεί και την παλαιότερη εκκρεμότητά του. Επίσης, ο χρόνος έκδοσης απόφασης μειώθηκε στις 535 ημέρες σε σχέση με τις 1448 του αντίστοιχου δικαστικού έτους πριν την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη, ήτοι μείωση κατά 913 ημέρες.

Αναμφίβολα, ο Δικαστικός Χάρτης πρόκειται για μια μεταρρύθμιση με μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Δεν θα ήταν ρεαλιστικό να μιλήσουμε για πλήρη επίτευξη του στόχου σε έναν χρόνο, αλλά σαφώς έχουν τεθεί οι βάσεις για ουσιαστική επιτάχυνση.

«Δ&Ε»: Ποιες διορθωτικές παρεμβάσεις εξετάζονται μετά τον πρώτο χρόνο εφαρμογής;

Ι.Μπ.: Κάθε μεγάλη μεταρρύθμιση χρειάζεται συνεχή αξιολόγηση. Στο Υπουργείο Δικαιοσύνης παρακολουθούμε στενά την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα των μεταρρυθμίσεων. Ήδη εξετάζουμε στοχευμένες παρεμβάσεις, κυρίως σε επίπεδο λειτουργικότητας: ενίσχυση υποδομών όπου υπάρχει αυξημένο φορτίο, καλύτερη στελέχωση, καθώς και βελτιώσεις σε διαδικαστικά ζητήματα που αναδείχθηκαν στην πράξη. Στόχος μας δεν είναι να ανατρέψουμε τη μεταρρύθμιση, αλλά να την καταστήσουμε πιο αποδοτική και προσαρμοσμένη στις πραγματικές ανάγκες.

«Δ&Ε»: Η μεταφορά δικαστικής ύλης σε δικηγόρους παρουσιάστηκε ως εργαλείο επιτάχυνσης. Στην πράξη, ποια προβλήματα έχουν αναδειχθεί μέχρι σήμερα;

Ι.Μπ.: Η μεταφορά ύλης σε δικηγόρους είναι μια καινοτόμος προσέγγιση που εφαρμόζεται και σε άλλα ευρωπαϊκά συστήματα. Στην πράξη, αναδείχθηκαν ορισμένα ζητήματα, όπως η ανάγκη για καλύτερη εκπαίδευση και καθοδήγηση, αλλά και η ανάγκη για σαφέστερα όρια αρμοδιοτήτων. Επιπλέον, σε κάποιες περιπτώσεις υπήρξε διστακτικότητα στην πλήρη αξιοποίηση του θεσμού. Αυτά είναι αναμενόμενα σε μια νέα διαδικασία και ήδη εργαζόμαστε για τη βελτίωσή της.

«Δ&Ε»: Σχεδιάζετε περαιτέρω διεύρυνση αυτής της αρμοδιότητας;

Ι.Μπ.: Η πρόθεσή μας είναι να κινηθούμε με προσοχή και τεκμηρίωση. Εφόσον η αξιολόγηση δείξει ότι το μέτρο συμβάλλει ουσιαστικά στην επιτάχυνση χωρίς να θίγει την ποιότητα της δικαιοσύνης, τότε, μπορούμε ενδεχομένως να εξετάσουμε μια σταδιακή διεύρυνση. Πάντα, όμως, με γνώμονα τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των πολιτών και τη θεσμική ισορροπία.

«Δ&Ε»: Ποια είναι η επόμενη μεγάλη μεταρρύθμιση που θα επηρεάσει άμεσα το επιχειρείν;

Ι.Μπ.: Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι η πλήρης ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης, υπό την έννοια της πλήρους διαλειτουργικότητας των συστημάτων, του ηλεκτρονικού φακέλου δικογραφίας και της αξιοποίησης της τεχνολογίας στην καθημερινή λειτουργία των δικαστηρίων. Ιδιαίτερα, ως προς τον ηλεκτρονικό φάκελο δικογραφίας θα ήθελα να σταθώ και να πω ότι, αποτελεί μια ρηξικέλευθη και διεθνώς πρωτοπόρα ρύθμιση, η οποία εισήχθη με τον ν. 5221/2025 και με την οποία η Δικαιοσύνη εκσυγχρονίζεται και καθίσταται πιο αποτελεσματική, διαφανής και φιλική προς τον πολίτη, αλλά και τις επιχειρήσεις.

Παράλληλα, δίνουμε έμφαση σε εξειδικευμένες διαδικασίες για εμπορικές διαφορές, ώστε να παρέχονται ταχύτερες και πιο αξιόπιστες λύσεις στο «επιχειρείν». Ειδικότερα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης προετοιμάζει επίσης σχέδιο Κώδικα για την Εναλλακτική Επίλυση Διαφορών (ADR), το οποίο αναμένεται εντός του επόμενου διαστήματος να υιοθετηθεί. Κύριος στόχος του είναι η καθιέρωση ενός πλήρως ενοποιημένου πλαισίου για την Εναλλακτική Επίλυση Διαφορών υπό ένα ενιαίο νομοθετικό εργαλείο, ενισχύοντας έτσι τη συνοχή, τη διαφάνεια και την προβλεψιμότητα για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη. Μέσω της ενοποίησης του συστήματος, η μεταρρύθμιση αποσκοπεί στον εκσυγχρονισμό των σχετικών μηχανισμών, στη μείωση των εκκρεμοτήτων στα δικαστήρια, στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών στο σύστημα δικαιοσύνης και στην ευθυγράμμιση της εθνικής πολιτικής ADR με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Τέλος, η αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου, με τον ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α’ 81/22.05.2026), αποτέλεσε μία ιστορική μεταρρύθμιση για το ελληνικό ιδιωτικό δίκαιο, δημιουργώντας ένα πιο σύγχρονο και σταθερό πλαίσιο συναλλαγών. Κομβικής σημασίας είναι η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων, οι οποίες πλέον επιτρέπονται για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη. Η νέα αυτή δυνατότητα ενισχύει τη νομική ασφάλεια, επιτρέποντας την έγκαιρη οργάνωση της περιουσιακής διαδοχής, τον περιορισμό οικογενειακών συγκρούσεων και τη μείωση δικαστικών διαφορών. Παράλληλα, διευκολύνει τη συνέχεια των επιχειρήσεων και τη μεταβίβαση παραγωγικών περιουσιακών στοιχείων εν συνόλω, αποτρέποντας τον κατακερματισμό βιώσιμων επιχειρηματικών μονάδων. Με τον τρόπο αυτό ενισχύονται οι επενδύσεις, η παραγωγικότητα και η οικονομική σταθερότητα.

Η κατεύθυνση των μεταρρυθμίσεων είναι σαφής: μια Δικαιοσύνη πιο γρήγορη, πιο αξιόπιστη και πιο φιλική προς τον πολίτη και την επιχειρηματικότητα. Γιατί σήμερα η ανταγωνιστικότητα μιας οικονομίας δεν εξαρτάται μόνο από φορολογικούς ή χρηματοδοτικούς παράγοντες, αλλά και από την ποιότητα των θεσμών και την αποτελεσματικότητα του κράτους δικαίου.