Οι κληρονόμοι είναι πλέον ελεύθεροι από άγνωστα χρέη
Από τις 16 Σεπτεμβρίου δεν ευθύνονται με την προσωπική τους περιουσία για οφειλές του αποβιώσαντος
Στην Ντόρα Κουτροκόη
Τις σημαντικές αλλαγές που επιφέρει το Νέο Κληρονομικό Δίκαιο στα δικαιώματα περιουσίας που έχουν σύζυγοι, σύντροφοι, φροντιστές και παιδιά των θανόντων, αναλύει στο « Μανιφέστο» ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Ιωάννης Μπούγας.
«Μ»: Πότε θα εφαρμοστούν στην πράξη οι αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο;
Ι.Μπ.: Οι ριζικές αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο, που επιφέρει ο νόμος 5303/2026, 80 χρόνια μετά την ισχύ του Αστικού μας Κώδικα, έχουν τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και αφορούν θανάτους που επέρχονται από την ημερομηνία αυτή και μετά. Για θανάτους που συνέβησαν πριν από αυτή την ημερομηνία, ισχύει το παλαιό νομικό καθεστώς.
«Μ»: Πώς θα προστατεύονται οι κληρονόμοι από κρυφές ή άγνωστες οφειλές του θανόντος;
Ι.Μπ.: Ο νέος νόμος εισάγει μια πολύ μεγάλη αλλαγή: οι κληρονόμοι δεν ευθύνονται πλέον αυτόματα με την προσωπική τους περιουσία για τα χρέη του θανόντος.
Αυτό σημαίνει ότι οι κληρονόμοι προστατεύονται από κρυφές ή άγνωστες οφειλές του αποβιώσαντος (προς τράπεζες, ιδιώτες ή το Δημόσιο) και αυτό επιτυγχάνεται ως εξής:
Με τον αυτόματο διαχωρισμό της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία των κληρονόμων.
Με τον περιορισμό της ευθύνης μέχρι το ύψος του ενεργητικού της κληρονομιάς, δηλαδή μέχρι την αξία των περιουσιακών στοιχείων που κληρονομούνται. Έστω, για παράδειγμα, ότι η κληρονομιαία περιουσία περιλαμβάνει ένα ακίνητο αξίας 100.000€, αλλά ο θανών είχε χρέη 250.000€. Οι πιστωτές μπορούν να στραφούν μόνο κατά του ακινήτου της κληρονομιάς. Δεν έχουν κανένα δικαίωμα να αγγίξουν την ατομική περιουσία τω κληρονόμων και θα ικανοποιηθούν αποκλειστικά και μόνο από το κληρονομιαίο ακίνητο.
Με τον τρόπο αυτό μπαίνει φραγμός στην αυστηρή 4μηνη προθεσμία για αποποίηση, μετά το πέρας της οποίας επιβαρυνόταν ο κληρονόμος με όλα τα χρέη του θανόντος στην προσωπική του περιουσία, και πλέον ο κίνδυνος αυτός εξαλείφεται.
Με την αναβάθμιση της δικαστικής εκκαθάρισης, καθώς με τις νέες διατάξεις ενισχύονται οι διαδικασίες επίσημης απογραφής και δικαστικής εκκαθάρισης της κληρονομιάς και επιτυγχάνεται, έτσι, η διαφάνεια στη χρεοπιστωτική εικόνα της κληρονομιαίας περιουσίας και των οφειλών του θανόντος και προστατεύονται οι οικογενειακές επιχειρήσεις από το να κλείσουν, λόγω άγνωστων και ανυπολόγιστων χρεών.
«Μ»: Οι κληρονομικές συμβάσεις θα μειώσουν τις οικογενειακές διαμάχες ή μπορεί να δημιουργήσουν νέες;
Ι.Μπ.: Εφόσον τα μέλη μιας οικογένειας είναι έτοιμα να αντιμετωπίσουν και επιλύσουν εκ των προτέρων τα περιουσιακά/κληρονομικά τους ζητήματα, το νέο νομοθετικό πλαίσιο έρχεται να συμβάλει σε αυτό.
Με τις κληρονομικές συμβάσεις, που καταρτίζονται σε συμβολαιογράφο, μπορεί να μειωθούν οι οικογενειακές διενέξεις, που αποτελούν την κύρια αιτία δικαστικών συγκρούσεων, καθώς ο διαθέτης σε συμφωνία με τους δυνάμει κληρονόμους του ή και τρίτους έχει τη δυνατότητα να διευθετήσει τις περιουσιακές σχέσεις με τον καλύτερο και πλέον λειτουργικό τρόπο, ώστε να αποφευχθούν αμφισβητήσεις και αντιδικίες μετά το θάνατό του.
«Μ»: Πώς θα αποδεικνύεται η φροντίδα του θανόντος και ποια θα είναι η οικονομική ανταμοιβή;
Ι.Μπ.: Το νέο άρθρο 1819 ΑΚ εισάγει μια νέα και εξαιρετικά σημαντική κοινωνική ρύθμιση για τη φροντίδα ηλικιωμένων ή ασθενών ανθρώπων, η οποία αναγνωρίζεται ως «κληροδοσία εκ του νόμου». Θα προσπαθήσω ν΄απαντήσω σύντομα και στα δύο σκέλη της ερώτησής σας.
Το πρόσωπο που παρείχε τη φροντίδα πρέπει να αποδείξει δικαστικά ή με επίσημα έγγραφα ότι προσέφερε ουσιώδη φροντίδα χωρίς αντάλλαγμα στον κληρονομούμενο, για ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι (6) μηνών κατά την τελευταία τριετία της ζωής του θανόντος.
Η απόδειξη αυτή μπορεί να βασιστεί σε:
Ιατρικά έγγραφα, γνωματεύσεις και ιστορικά νοσηλείας που πιστοποιούν την ανάγκη του θανόντος για καθημερινή υποστήριξη.
Αποδείξεις εξόδων (π.χ. αγορά φαρμάκων, ιατρικού εξοπλισμού, αναλώσιμων) που πλήρωσε το πρόσωπο αυτό από την τσέπη του.
Μαρτυρίες (συγγενών, γειτόνων, γιατρών) ή άλλα έγγραφα στοιχεία που επιβεβαιώνουν τη συστηματική και ουσιαστική προσωπική ενασχόληση με την περίθαλψη του θανόντος.
Η οικονομική ανταμοιβή δεν είναι ένα σταθερό, προκαθορισμένο ποσό, αλλά ορίζεται ως νόμιμη απαίτηση επί της κληρονομιαίας περιουσίας με τη διεκδίκηση εξόδων και αποζημίωσης από το άτομο που φρόντιζε το θανόντα (συμπεριλαμβανομένου και του μόνιμου συντρόφου σε ελεύθερη ένωση). Του παρέχεται το δικαίωμα να διεκδικήσει δικαστικά τα έξοδα που κατέβαλε για τη νοσηλεία ή τη φροντίδα του. Το δικαστήριο καθορίζει το τελικό ποσό, λαμβάνοντας υπόψη τη διάρκεια και το είδος της φροντίδας, τις πραγματικές δαπάνες που έγιναν, καθώς και τη συνολική οικονομική κατάσταση και αξία της περιουσίας που άφησε πίσω του ο θανών. Η συγκεκριμένη αξίωση ικανοποιείται από το ενεργητικό της κληρονομιάς.
«Μ»: Πώς εξισορροπείτε τα δικαιώματα συζύγων, συντρόφων και παιδιών;
Ι.Μπ.: Με το νέο ν. 5303/2026 ενισχύεται σημαντικά η θέση του επιζώντος συζύγου και του συντρόφου με σύμφωνο συμβίωσης, ο οποίος εξομοιώνεται νομικά πλήρως με το σύζυγο, έναντι των τέκνων του αποβιώσαντος, ενώ παράλληλα εισάγονται για πρώτη φορά δικαιώματα για τους συντρόφους σε ελεύθερη ένωση, χωρίς γάμο ή σύμφωνο δηλαδή.
Η εξισορρόπηση των δικαιωμάτων πραγματοποιείται μέσω των εξής βασικών αλλαγών:
Με την ανακατανομή μεριδίων στην 1η τάξη της εξ αδιαθέτου διαδοχής.
Όταν υπάρχει ένα παιδί το μερίδιο του επιζώντος συζύγου αυξάνεται στο 1/3 (περίπου 33,3%) της περιουσίας, από το 1/4 (25%) που ίσχυε παλαιότερα. Αντίστοιχα, το παιδί λαμβάνει τα 2/3. Αμετάβλητο στο ¼ παραμένει το μερίδιο του επιζώντος συζύγου, όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά στο ¼ και τα ¾ επιμερίζονται ισόποσα στα τέκνα του αποβιώσαντος.
Για τον επιζώντα σύζυγο προβλέπονται δύο επιπλέον δικαιώματα: η αποκλειστική χρήση της οικογενειακής κατοικίας, χωρίς αντάλλαγμα, για ένα έτος μετά το θάνατο του κληρονομουμένου, και η δυνατότητα να ζητήσει εντός τεσσάρων (4) μηνών από τη λήξη της προθεσμίας αποποίησης, αντί της κληρονομικής μερίδας που του αναλογεί κάθε φορά, την επικαρπία σε αντικείμενα της κληρονομίας.
Για πρώτη φορά αναγνωρίζονται ρητά κληρονομικά δικαιώματα σε συντρόφους εκτός γάμου ή συμφώνου, υπό την προϋπόθεση ότι αποδεδειγμένα διαβιούσαν σε σταθερή και μόνιμη σχέση με τον εκλιπόντα για χρονικά διάστημα τουλάχιστον 3 ετών. Ουσιαστική ενίσχυση της έννομης θέσης του επιζώντος συζύγου ή συντρόφου με σύμφωνο συμβίωσης και κατ’ επέκταση των κατά τεκμήριο νεότερων κληρονόμων, καθώς ο επιζών σύζυγος/σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης καλείται στην εξ αδιαθέτου διαδοχή μόνος μετά τη δεύτερη τάξη και μόνον ελλείψει αυτού καλούνται οι συγγενείς της 3ης τάξης.
Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ώρα της Φωκίδας», στις 28 Φεβρουαρίου 2026.