Κοινωφελής εργασία αντί φυλάκισης
Στον Άγγελο Προβολισιάνο
Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης μιλάει για τις αλλαγές που εισάγει το υπό συζήτηση νομοσχέδιο και για τις συνθήκες που επικρατούν στις αίθουσες δικαστηρίων.
Τη δυνατότητα αντικατάστασης της έκτισης ποινής φυλάκισης με την παροχή κοινωφελούς εργασίας, η οποία προβλέπεται στο υπό συζήτηση νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, επισημαίνει στο Documento o Γιάννης Μπούγας, δίχως να αρνείται το πρόβλημα υπερπληθυσμού στα καταστήματα κράτησης. Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης παραδέχεται επίσης ότι οι συνθήκες στις αίθουσες των δικαστηρίων δεν είναι οι δέουσες, παραθέτοντας τις σχετικές πρωτοβουλίες που ελήφθησαν για το Εφετείο Αθηνών και όχι μόνο. Παράλληλα, για το έλλειμμα κοινωνικής εμπιστοσύνης προς την τρίτη εξουσία ισχυρίζεται ότι «οι δημοσκοπήσεις συχνά αποτυπώνουν την έλλειψη ταχύτητας και αποτελεσματικότητας λανθασμένα σαν έλλειψη ανεξαρτησίας» .
«D»: Παρά τις ενστάσεις συγγενών θυμάτων, ο Άρειος Πάγος αποφάσισε η δίκη των Τεμπών να διεξαχθεί στη Λάρισα. Προφανώς, η εκτελεστική εξουσία δεν παρεμβαίνει στο έργο της δικαστικής, αλλά δικαιούται να έχει άποψη. Πώς κρίνετε, λοιπόν, αυτήν την απόφαση που προκάλεσε αντιδράσεις;
Ι.Μπ.: Η απόφαση αφορά αποκλειστικά τη Δικαιοσύνη, η οποία κρίνει αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις, όπως ορίζει ο νόμος. Οποιαδήποτε δημόσια τοποθέτηση του υφυπουργού Δικαιοσύνης επί συγκεκριμένης δικαστικής κρίσης θα μπορούσε ευλόγως να εκληφθεί ως παρέμβαση στη λειτουργία της δικαστικής εξουσίας. Αρμοδιότητα του Υπουργείου Δικαιοσύνης είναι να διασφαλίσει τις κατάλληλες υλικοτεχνικές υποδομές, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες διεξαγωγής της δίκης.
«D»: Εκπεφρασμένος στόχος σας είναι η επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης. Λαμβάνοντας υπόψη ότι μετά από περίπου 30 χρόνια η υπόθεση με τα «45αρια» μπαίνει στην τελική ευθεία, θεωρείτε ότι υλοποιείται ο σχεδιασμός σας;
Ι.Μπ.: Ανεξάρτητα από τα χαρακτηριστικά της κάθε υπόθεσης, είναι γεγονός ότι η χώρα μας είχε τους πιο βραδείς ρυθμούς απονομής της δικαιοσύνης στην Ευρώπη. Η αντιμετώπιση του προβλήματος αποτελεί βασική μας προτεραιότητα και για τον λόγο αυτό έχουμε προβεί σε μία σειρά μεταρρυθμίσεων, όπως η εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη, η διαίρεση του Πρωτοδικείου Αθηνών σε πολιτικό και ποινικό τμήμα, καθώς και οι πρόσφατες αλλαγές στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Ήδη κατά τον πρώτο χρόνο εφαρμογής του Δικαστικού Χάρτη ο μέσος χρόνος έκδοσης απόφασης στα Πρωτοδικεία μειώνεται από 705 σε 364 ημέρες.
«D»: Με τον αριθμό των κρατουμένων να βαίνει αυξανόμενος, δημιουργώντας συνθήκες υπερπληθυσμού στις φυλακές, μήπως η «συνταγή» της αυστηροποίησης του Ποινικού Κώδικα προκαλεί αντίστροφα αποτελέσματα;
Ι.Μπ.: Οι αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα δεν προβλέπουν την φυλάκιση ως μοναδικό μέσο αντιμετώπισης της εγκληματικότητας, καθώς για τα αδικήματα έως δύο έτη προβλέπεται η δυνατότητα μετατροπής της ποινής σε παροχή κοινωφελούς εργασίας ή χρηματική ποινή, ενώ για τα αδικήματα που επιβάλλεται ποινή φυλάκισης έως τρία έτη προβλέπεται έκτιση μέρους της σε σωφρονιστικό κατάστημα. Παράλληλα, διευρύνεται η ηλεκτρονική επιτήρηση, ενώ αυστηροποιήθηκαν οι προϋποθέσεις αναστολής ποινής και της υφ’ όρων απόλυσης, διότι είχε διαπιστωθεί ότι σε περιπτώσεις υποτροπής το προηγούμενο πλαίσιο δεν ήταν επαρκές.
Ο υπερπληθυσμός στα σωφρονιστικά καταστήματα οφείλεται και στην αυξημένη αποτελεσματικότητα των διωκτικών αρχών στην εξιχνίαση σοβαρών εγκλημάτων, όπως η σύσταση του ελληνικού FBI που έχει σημειώσει σημαντικές επιτυχίες στην εξάρθρωση κυκλωμάτων οργανωμένου εγκλήματος. Για την αποσυμφόρηση τους, έχουν εξασφαλιστεί πόροι για κατασκευή οκτώ νέων φυλακών, ενώ στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης που ήδη συζητείται στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, προβλέπεται η δυνατότητα αντικατάστασης της έκτισης ποινής φυλάκισης με παροχή κοινωφελούς εργασίας κατόπιν δικαστικού ελέγχου, αφού έχει συμπληρωθεί ο ελάχιστος απαιτούμενος χρόνος πραγματικής έκτισης. Επιπλέον, με πρόσφατη διάταξη προβλέπεται η αποφυλάκιση αλλοδαπών κρατουμένων υπό τον όρο της απομάκρυνσής τους από την ελληνική επικράτεια.
«D»: Είστε ικανοποιημένος από την εικόνα και τις συνθήκες που επικρατούν στις αίθουσες των δικαστηρίων; Για παράδειγμα, στο Εφετείο Αθηνών δεν υπάρχει θέρμανση για τον χειμώνα και κλιματισμός για το καλοκαίρι.
Ι.Μπ.: Το παράδειγμα που αναφέρετε πράγματι δεν ανταποκρινόταν στις σύγχρονες συνθήκες απονομής της Δικαιοσύνης και για το λόγο αυτό το αντιμετωπίσαμε κατά προτεραιότητα. Μάλιστα, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης (περίπου 4 εκ. ευρώ) ολοκληρώθηκε ουσιαστικά το έργο αντικατάστασης των παλαιάς τεχνολογίας ενεργοβόρων κλιματιστικών μονάδων του Εφετείου Αθηνών με σύγχρονες, ενεργειακά αποδοτικές μονάδες που πλέον λειτουργούν. Παράλληλα, βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη το κτιριακό πρόγραμμα προϋπολογισμού 550 εκατομμυρίων ευρώ για την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων και την ανέγερση νέων δικαστικών μεγάρων με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, του ΕΣΠΑ και εθνικούς πόρους, προκειμένου τα δικαστικά κτίρια να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες λειτουργικότητας, ασφάλειας και προσβασιμότητας.
«D»: Τι φταίει και η τρίτη εξουσία έχει απωλέσει -σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις- την εμπιστοσύνη των πολιτών; Και με βάση την πρόθεση αναθεώρησης του άρθρου 90 του συντάγματος, γιατί η κυβέρνηση δεν εφάρμοσε τον νόμο του 2024 για την ενεργή συμμετοχή των ολομελειών των ανώτατων δικαστηρίων στην επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης;
Ι.Μπ.: Οι δημοσκοπήσεις συχνά αποτυπώνουν την έλλειψη ταχύτητας και αποτελεσματικότητας λανθασμένα σαν έλλειψη ανεξαρτησίας. Οφείλουμε όμως να διακρίνουμε αυτές τις δύο παραμέτρους, διότι κατά κύριο λόγο τα αποτελέσματα αντανακλούν την εμπειρία των πολιτών από καθυστερήσεις και δυσλειτουργίες, τις οποίες συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε με ένα συνεκτικό σχέδιο παρεμβάσεων και μεταρρυθμίσεων ώστε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη τους.
Για πρώτη φορά δόθηκε η δυνατότητα συμμετοχής του δικαστικού σώματος στη διαδικασία εκλογής της ηγεσίας του μέσω έκφρασης μη δεσμευτικής γνώμης των ολομελειών των ανώτατων δικαστηρίων. Η γνώμη αυτή, αφού συνεκτιμήθηκε με την επίσης μη δεσμευτική γνώμη της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής από το υπουργικό συμβούλιο, ακολουθήθηκε σχεδόν στην πλειοψηφία της. Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα ενίσχυσης της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης. Η διάταξη του άρθρου 90 του συντάγματος θα αποτελέσει αντικείμενο διαλόγου κατά την επικείμενη αναθεώρηση και προσωπικά πιστεύω δεν πρέπει να είναι μόνο αυτή.
Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Documento», στις 22 Φεβρουαρίου 2026.