Όλες οι αλλαγές που φέρνει σε ιδιόγραφες διαθήκες και χρέη τονέο Κληρονομικό Δίκαιο

Η αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου αποτελεί μία μείζονα δικαιοπολιτική παρέμβαση στο Αστικό Δίκαιο των τελευταίων δεκαετιών», δηλώνει στη « Βραδυνή της Κυριακής» ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας, επισημαίνοντας ότι «μετά από 80 χρόνια ισχύος του Αστικού μας Κώδικα, το Κληρονομικό Δίκαιο υπέστη μια μεγάλης έκτασης μεταρρύθμιση, με στόχο να ανταποκριθεί στις σύγχρονες κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές συνθήκες, αλλά και στις νέες μορφές οικογενειακής και περιουσιακής οργάνωσης».

« Πρώτα από όλα», τονίζει ο κ. Μπούγας, «το νέο Κληρονομικό Δίκαιο προσαρμόζει την κληρονομική διαδοχή στις σύγχρονες μορφές οικογένειας, επεκτείνοντας την προστασία και σε πρόσωπα που, χωρίς να συνδέονται με παραδοσιακούς συγγενικούς δεσμούς, αποτελούν ουσιαστικό μέρος της οικογενειακής ζωής του διαθέτη. Παράλληλα, περιορίζεται η έκταση της νόμιμης μοίρας, δίνοντας μεγαλύτερη ελευθερία στο διαθέτη να αποφασίζει για τη διάθεση της περιουσίας του και αποτρέποντας τον κατακερματισμό επιχειρηματικών και παραγωγικών μονάδων. Περαιτέρω, αλλαγές επέρχονται και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, με ενίσχυση των δικαιωμάτων του επιζώντος συζύγου ή συμβίου, ενώ για πρώτη φορά προβλέπεται κληρονομικό δικαίωμα και για συντρόφους εκτός γάμου, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις».

Καινοτομία

Σύμφωνα με τον κ. Μπούγα, κεντρική καινοτομία αποτελεί η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων, οι οποίες μέχρι σήμερα απαγορεύονταν στο ελληνικό Δίκαιο. « Πλέον, παρέχεται η δυνατότητα συμφωνίας για τη μελλοντική διαδοχή της περιουσίας, καθώς και παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα, μέσω συμβολαιογραφικής πράξης. Η ρύθμιση αυτή, ενισχύει την προβλεψιμότητα, τη συνέχεια οικογενειακών επιχειρήσεων και την αποφυγή δικαστικών αντιδικιών», εξηγεί. « Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η καθιέρωση του διαχωρισμού της κληρονομικής περιουσίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου», δηλώνει ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, διευκρινίζοντας πως με το νέο νομοθετικό πλαίσιο τα χρέη της κληρονομίας εξοφλούνται αποκλειστικά από την κληρονομιαία περιουσία, χωρίς να επιβαρύνεται η ατομική περιουσία του κληρονόμου.

« Η ρύθμιση αυτή, αναμένεται να περιορίσει τις αποποιήσεις κληρονομίας, να ενισχύσει την ασφάλεια των συναλλαγών, να διευκολύνει τη συνέχιση οικογενειακών επιχειρήσεων και να συμβάλει στην ενεργοποίηση περιουσιακών στοιχείων προς όφελος της Οικονομίας και των επενδύσεων», καταλήγει.

Τι αλλάζει

Πιο αναλυτικά, σημαντικές αλλαγές επέρχονται στον τρόπο σύνταξης και ελέγχου των διαθηκών, με στόχο τον περιορισμό πλαστογραφήσεων, αμφισβητήσεων και πολυετών δικαστικών διαμαχών.

• Απλοποιείται η διαδικασία της δημόσιας διαθήκης.

• Η μυστική διαθήκη θα συντάσσεται, πλέον, με δύο μάρτυρες.

• Θεσπίζεται ειδική διαδικασία για άτομα με σοβαρή αναπηρία λόγου.

• Οι ιδιόγραφες διαθήκες διατηρούνται, αλλά με αυστηρότερους ελέγχους.

• Δικαίωμα σύνταξης διαθήκης αποκτούν και άτομα από 16 ετών.

• Απαγορεύονται διαθήκες υπέρ προσωπικού νοσοκομείων, γηροκομείων ή ιδρυμάτων περίθαλψης, όπου νοσηλεύεται ο διαθέτης.

Νομικοί εκτιμούν ότι οι νέες ρυθμίσεις θα οδηγήσουν περισσότερους πολίτες σε συμβολαιογραφικές διαθήκες, προκειμένου να αποφεύγονται μελλοντικές αμφισβητήσεις.

* Εξ αδιαθέτου διαδοχή. Ο νέος νόμος μεταβάλλει σημαντικά και το καθεστώς της εξ αδιαθέτου διαδοχής, δηλαδή τις περιπτώσεις όπου κάποιος πεθαίνει χωρίς να αφήσει διαθήκη.

• Ο/η σύζυγος λαμβάνει, πλέον, το 1/3 της κληρονομιάς όταν υπάρχει ένα παιδί.

• Με περισσότερα παιδιά το ποσοστό

παραμένει στο 1/4.

•Αν δεν υπάρχουν παιδιά ή συγγενείς

της β' τάξης (αδέλφια, ανίψια), ο/η σύζυ

γος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία.

•Τα ίδια δικαιώματα επεκτείνονται και

στα σύμφωνα συμβίωσης.

•Αναγνωρίζονται δικαιώματα και σε σύντροφο χωρίς γάμο, εφόσον η σχέση διαρκεί πάνω από τρία χρόνια.

Η τελευταία ρύθμιση θεωρείται από τις σημαντικότερες κοινωνικές αλλαγές του νέου πλαισίου, καθώς για πρώτη φορά αναγνωρίζεται ουσιαστική κληρονομική προστασία σε σχέσεις ελεύθερης συμβίωσης, υπό προϋποθέσεις.

* Κληρονομικές συμβάσεις. Ιστορική θεωρείται και η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου, οι οποίες μέχρι σήμερα απαγορεύονταν από τον Αστικό Κώδικα.

• Δίνεται δυνατότητα συμφωνίας για τη μελλοντική μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων, μέσω συμβολαιογράφου.

• Παρέχεται δυνατότητα παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Η ρύθμιση αναμένεται να αξιοποιηθεί κυρίως σε οικογενειακές επιχειρήσεις και μεγάλες περιουσίες, ώστε να περιοριστούν μελλοντικές συγκρούσεις μεταξύ συγγενών.

* Νόμιμη μοίρα. Με το νέο καθεστώς επιχειρείται να αντιμετωπιστεί και το διαχρονικό πρόβλημα της εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησίας.

• Οι κληρονόμοι δεν αποκτούν υποχρεωτικά συγκυριότητα στα ακίνητα.

• Μπορούν να ζητήσουν τη μερίδα τους σε χρήμα.

• Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται ουσιαστικά σε χρηματική απαίτηση.

* Χρέη. Από τις πιο σημαντικές αλλαγές είναι εκείνη που αφορά την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη της κληρονομιάς.

• Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με τη δική του περιουσία για τα χρέη.

• Εξαίρεση υπάρχει μόνο αν δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομιά.

• Ενισχύεται η προστασία σε περιπτώσεις υπέρογκων οφειλών.

Η συγκεκριμένη αλλαγή εκτιμάται ότι θα περιορίσει τις μαζικές αποποιήσεις κληρονομιάς που καταγράφονταν τα προηγούμενα χρόνια.

* Εκκαθάριση κληρονομιάς. Αλλάζει και ο τρόπος διορισμού εκκαθαριστών κληρονομιάς.

• Εκκαθαριστής θα ορίζεται δικηγόρος από ειδικό κατάλογο του δικαστηρίου.

• Δεν θα μπορούν να διορίζονται κληρονόμοι ή πρόσωπα που αναφέρονται στη διαθήκη.

Στόχος της ρύθμισης είναι η ενίσχυση της διαφάνειας και η αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων.

Σύμφωνα με το υπουργείο, στόχοι είναι:

• Να περιοριστούν οι πολυετείς οικογενειακές αντιδικίες και τα « μπλοκαρισμένα» ακίνητα.

• Μεγαλύτερη προστασία για τα χρέη.

Άλλες αλλαγές

Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει και πρόσθετες παρεμβάσεις που επηρεάζουν τη σειρά κληρονόμησης και την προστασία της οικογενειακής κατοικίας.

• Βγαίνουν από τις τάξεις κληρονομιάς οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες.

• Αναγνωρίζεται κληρονομικό δικαίωμα σε σύντροφο ελεύθερης συμβίωσης, υπό προϋποθέσεις.

• Επεκτείνεται η προστασία της οικογενειακής στέγης και στον επιζώντα σύντροφο μισθωτή, με σύμφωνο συμβίωσης σε περίπτωση θανάτου του συντρόφου μισθωτή.

---

Ποιες ήταν οι παθογένειες

Ο νόμος 5303/2026 για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου ήρθε ουσιαστικά να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες, πολλές από τις οποίες δημιουργούσαν τεράστια πρακτικά προβλήματα σε οικογένειες, δικαστήρια και συμβολαιογράφους. Η βασικότερη ήταν η μεταφορά χρεών στους κληρονόμους. Μέχρι τώρα, αν κάποιος αποδεχόταν κληρονομιά μπορούσε να βρεθεί να χρωστά προσωπικά στην εφορία, σε τράπεζες ή σε τρίτους, ακόμη και πέρα από την αξία της περιουσίας που κληρονόμησε. Αυτό οδηγούσε λοιπόν, σε μαζικές αποποιήσεις κληρονομιάς, σε εγκαταλελειμμένα ακίνητα, σε οικογενειακές συγκρούσεις και σε φόβο αποδοχής ακόμη και μικρής περιουσίας. Άλλο πρόβλημα ήταν η υπερβολικά άκαμπτη«νόμιμη μοίρα», καθώς το προηγούμενο καθεστώς περιόριζε πολύ την ελευθερία του διαθέτη (αυτού που αφήνει την περιουσία). Η νόμιμη μοίρα συχνά οδηγούσε σε υποχρεωτικές μοιρασιές που δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματική οικογενειακή κατάσταση, ακόμη και αν υπήρχε χρόνια οικογενειακή ρήξη, πλήρης εγκατάλειψη ηλικιωμένου γονέα, οικονομική συμβολή μόνο ενός παιδιού, ή δεύτερες οικογένειες και σύντροφοι. Επίσης, στο παλιό Δίκαιο σχεδόν απαγορεύονταν οι συμφωνίες για μελλοντική κληρονομιά (« κληρονομικές συμβά-

σεις»). Άλλα προβλήματα ήταν ότι το παλιό σύστημα συχνά εγκλώβιζε οικογένειες σε πολυετείς δικαστικές συγκρούσεις, αδιέξοδα στη χρήση ακινήτων, μπλοκαρισμένες πωλήσεις και συνιδιοκτησίες χωρίς λειτουργική λύση, ενώ υπήρχαν πολλές περιπτώσεις« σχολαζουσών» κληρονομιών όπου όλοι αποποιούνταν, δεν εντοπίζονταν εύκολα κληρονόμοι, ακίνητα έμεναν χρόνια εγκαταλελειμμένα, ή που το Δημόσιο αργούσε να κινηθεί. Τέλος, το προηγούμενο Κληρονομικό Δίκαιο είχε σχεδιαστεί για την «παραδοσιακή» οικογένεια του περασμένου αιώνα. Έτσι, δεν ανταποκρινόταν εύκολα σε δεύτερους γάμους, ανασυγκροτημένες οικογένειες, μακροχρόνιες συμβιώσεις, οικογενειακές επιχειρήσεις και «διεθνείς περιουσίες», ενώ υπήρχαν πολλοί θεσμοί«εκτός χρήσεως». Δηλαδή, διατάξεις που είτε δεν εφαρμόζονταν είτε δημιουργούσαν μόνο γραφειοκρατία, καθώς είχαν ξεπεραστεί κοινωνικά και οικονομικά.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Βραδυνή της Κυριακής» στις 30 Μαΐου 2026.