Οι αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο

Κληρονομικές συμβάσεις - χρέη κληρονομούμενου - μερίδιο συζύγου/παιδιών - ιδιόγραφες διαθήκες.

Οι νέες ρυθμίσεις παρουσιάστηκαν στην ΠΟΜΙΔΑ από τον Υφυπουργό Δικαιοσύνης κ. Γιάννη Μπούγα.

Τους βασικούς άξονες του Σχεδίου Νόμου για την Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου παρουσίασε στο Προεδρείο της ΠΟΜΙΔΑ σε ειδική εκδήλωση στο Υπουργείο Δικαιοσύνης ο Υφυπουργός Δικαιοσύνης κ. Γιάννης Μπούγας, με βάση το σχέδιο της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής του Κληρονομικού Δικαίου, της οποίας Πρόεδρος ήταν ο Επίτιμος Καθηγητής Αστικού Δικαίου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, κ. Απόστολος Γεωργιάδης.

Με τις νέες διατάξεις επέρχονται σημαντικές αλλαγές έπειτα από οκτώ δεκαετίες, οπότε και καθιερώθηκε το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, προσαρμόζοντας τη σχετική νομοθεσία στις σύγχρονες κοινωνικές και οικογενειακές ανάγκες, με βαθιές τομές στη ρύθμιση της περιουσίας μετά τον θάνατο, δεδομένου ότι οι κοινωνικές, δημογραφικές και άλλες μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών έχουν καταστήσει πολλές από τις ρυθμίσεις του κληρονομικού δικαίου παρωχημένες, προκαλώντας προβλήματα για νομικούς και πολίτες που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με βάση τον ισχύοντα νόμο.

Το Σχέδιο Νόμου για την Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου που εγκρίθηκε από το πρόσφατο Υπουργικό Συμβούλιο, σύντομα θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση.

Παρουσιάζοντας στην ΠΟΜΙΔΑ τους βασικούς άξονες του Σχεδίου Νόμου για την Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου ο κ. Μπούγας ανέφερε τα εξής:

«Όπως αναλυτικά εξήγησε ο Πρόεδρος της Επιτροπής κ. Απόστολος Γεωργιάδης κατά την επίσημη παρουσίαση του Σχεδίου, στόχος της σημαντικής αυτής μεταρρύθμισης είναι η προσαρμογή των διατάξεων του Αστικού Κώδικα στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου και η απλοποίηση των διαδικασιών.

Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις στοχεύουν στη διεύρυνση της ελευθερίας του διαθέτη, στη διασφάλιση της πραγματικής του βούλησης, στην ενίσχυση της ασφάλειας των συναλλαγών και στην αξιοποίηση της περιουσίας προς όφελος της οικονομίας, με 4 βασικούς άξονες.

1. Η προσαρμογή της κληρονομικής διαδοχής στις σύγχρονες μορφές οικογένειας. Η σημερινή οικογενειακή πραγματικότητα δεν περιορίζεται στους στενούς συγγενικούς δεσμούς. Νέες μορφές συμβίωσης και οικογένειας δημιουργούν ουσιαστικές προσωπικές σχέσεις που το δίκαιο οφείλει να αναγνωρίσει. Η μεταρρύθμιση διευρύνει την προστασία σε πρόσωπα που, παρότι δεν είναι συγγενείς με την παραδοσιακή έννοια, αποτελούν μέρος της οικογενειακής ζωής του διαθέτη. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται ο σεβασμός στη βούλησή του και αντιμετωπίζονται οι σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες.

2. Ο εξορθολογισμός του θεσμού της νόμιμης μοίρας και της μετατροπής της σε ενοχική αξίωση. Με αυτόν τον τρόπο αποτρέπεται ο κατακερματισμός παραγωγικών ή επιχειρηματικών μονάδων και διευκολύνεται η ορθολογική μεταβίβαση της περιουσίας.

3. Η κάμψη της απόλυτης απαγόρευσης των κληρονομικών συμβάσεων. Η ισχύουσα απόλυτη απαγόρευση σύναψης κληρονομικών συμβάσεων δημιουργεί σημαντικές πρακτικές δυσχέρειες, ιδίως όταν η κληρονομία περιλαμβάνει οικογενειακές επιχειρήσεις ή παραγωγικά ακίνητα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο κληρονομούμενος έχει εύλογο συμφέρον να διασφαλίσει ότι η επιχείρηση ή το ακίνητο θα περιέλθει στο πρόσωπο που διαθέτει τις αναγκαίες γνώσεις, την εμπειρία ή το πραγματικό ενδιαφέρον για τη συνέχιση και περαιτέρω ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας. Για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη θα επιτρέπεται η κατάρτιση κληρονομικών συμβάσεων. Η ρύθμιση αυτή επιτρέπει την ορθολογική και έγκαιρη οργάνωση των μεταθανάτιων περιουσιακών σχέσεων, συμβάλλοντας στην αποφυγή οικογενειακών προστριβών, στον περιορισμό του κατακερματισμού περιουσιακών μονάδων και στη μείωση των δικαστικών αντιδικιών.

4. Ο διαχωρισμός της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου - Η μεταρρύθμιση με τη μεγαλύτερη επίδραση στην οικονομία. Μέχρι σήμερα, ο κληρονόμος έφερε απεριόριστη ευθύνη για τα χρέη του κληρονομουμένου. Η αβεβαιότητα αυτή είχε ως αποτέλεσμα ατέρμονες αποποιήσεις κληρονομίας, ακόμη και περιουσιών με σημαντική οικονομική αξία. Με το νέο πλαίσιο, θεσπίζεται ο απόλυτος διαχωρισμός: τα χρέη εξοφλούνται αποκλειστικά από την κληρονομία και δεν επιβαρύνουν την ατομική περιουσία του κληρονόμου.

Η αλλαγή αυτή έχει σημαντικές οικονομικές συνέπειες:

Μείωση αποποιήσεων και επανένταξη μεγάλου όγκου περιουσίας στην οικονομική δραστηριότητα.

Ενίσχυση της ρευστότητας του κληρονόμου και της εμπορευσιμότητας των ακινήτων, καθώς οι επενδυτές και οι αγοραστές λειτουργούν πλέον σε περιβάλλον μεγαλύτερης ασφάλειας.

Στήριξη οικογενειακών επιχειρήσεων, που δεν κινδυνεύουν πια από άγνωστα χρέη· οι κληρονόμοι μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους, διατηρώντας θέσεις εργασίας.

Αύξηση της παραγωγικότητας και σταθερότητα της αγοράς, μέσω της ενεργοποίησης αδρανών περιουσιών.

Ενίσχυση των δημόσιων εσόδων από μεταβιβάσεις και επενδύσεις.

Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο αποτελεί μια ουσιαστική μεταρρύθμιση με ισχυρό κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα, ενισχύοντας τη σταθερότητα, την παραγωγικότητα και τη συνολική οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Άλλες σημαντικές αλλαγές που επέρχονται:

Κληρονομικές συμβάσεις: Με τις νέες διατάξεις του νομοσχεδίου προβλέπονται δύο είδη κληρονομικών συμβάσεων: Ο διαθέτης κάνει τη σύμβαση ενώ ζει και αφήνει την κληρονομιά του μετά θάνατον. Μέχρι να φύγει από τη ζωή μπορεί να διαχειρίζεται ο ίδιος τα περιουσιακά του στοιχεία. Με την άλλη σύμβαση , ένας που έχει κληρονομικό δικαίωμα παραιτείται από την κληρονομιά εν ζωή για διάφορους λόγους.

Εξ αδιαθέτου διαδοχή: Το ποσοστό του επιζώντος συζύγου αυξάνεται στο 33% όταν κληρονομεί και υπάρχει μόνον ένα παιδί. Εάν υπάρχουν δύο παιδιά ή περισσότερα τότε ο επιζών σύζυγος κληρονομεί το 25% και τα παιδιά το υπόλοιπο. Αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο επιζών σύζυγος θα κληρονομεί πριν από τους γονείς (αν υπάρχουν) του ανθρώπου που έφυγε από τη ζωή, από πρώτα ξαδέλφια η άλλους συγγενείς που έχουν κληρονομικό δικαίωμα.

Σύμφωνο συμβίωσης: Τα ίδια δικαιώματα επιζώντος συζύγου έχουν και εκείνοι που έχουν κάνει σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης. Με ειδική διάταξη, ο επιζών σύντροφος (όταν δεν υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης)θα έχει πλήρες κληρονομικό δικαίωμα , όταν δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς που έχουν κληρονομικό δικαίωμα. Με τις αλλαγές, η κληρονομιά πάει στον επιζώντα σύντροφο, εφόσον ζούσαν μαζί τουλάχιστον τρία χρόνια. Ο σύντροφος οφείλει να κάνει αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από τον θάνατο του διαθέτη για να κληρονομήσει τον θανόντα, ενώ μπορεί να χρησιμοποιεί την κοινή κατοικία τους για ένα χρόνο. Σε περίπτωση που έχουν παιδιά, τότε μπορεί στο κοινό σπίτι να μείνει η οικογένεια για μεγάλο διάστημα.

Ιδιόγραφες διαθήκες: Διατηρούνται οι ιδιόγραφες διαθήκες, ωστόσο για να ισχύσουν πρέπει να ελεγχθεί η γνησιότητά τους με μάρτυρες και πραγματογνώμονες, όταν προσκομίζονται σε συμβολαιογράφο από συγγενείς που δεν είναι παιδιά ή σύζυγοι. Το ίδιο θα γίνεται και όταν προσκομίζονται στο συμβολαιογράφο από παιδιά ή επιζώντα σύζυγο αν έχει περάσει ένας χρόνος από το θάνατο του διαθέτη.

Διαθήκες ανηλίκων και αναπήρων: Για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα η σύνταξη διαθήκης από πρόσωπο που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του. Σε ό,τι αφορά τα άτομα με αναπηρία, θα μπορούν να συντάξουν διαθήκη με τη βοήθεια της τεχνολογίας, όπως φωνητική υποστήριξη. Σύμφωνα με άλλη διάταξη, απαγορεύεται η διαθήκη σε άτομα που νοσηλεύονται σε νοσοκομείο, οίκους ευγηρίας, ιδρύματα περίθαλψης και άλλα, με κληρονόμους άτομα που υπηρετούν ή έχουν άμεση σχέση με τη διοίκηση αυτών των ιδρυμάτων ή παρέχουν υπηρεσίες σε αυτά.

Σύνταξη, ανάκληση και δημοσίευση διαθηκών: Η δημόσια και η μυστική διαθήκη θα συντάσσονται ενώπιον

συμβολαιογράφου με τη σύμπραξη μόνο δύο μαρτύρων, χωρίς εναλλακτική δυνατότητα σύμπραξης δεύτερου συμβολαιογράφου.

Αποποιήσεις κληρονομιάς: Ο κληρονόμος δεν θα επιβαρύνεται οικονομικά με τη δική του περιουσία για τα χρέη της περιουσίας που κληρονομεί. Αυτό θα συμβάλλει καθοριστικά στον περιορισμό των αποποιήσεων κληρονομιών.

Νόμιμη μοίρα: Σε μία προσπάθεια να τερματιστεί η αναγκαστική συγκυριότητα των κληρονόμων, και προς αποφυγή ακούσιων συνιδιοκτησιών, πλέον ο θεσμός της νόμιμης μοίρας θα δημιουργεί πλέον ενοχική και καταρχήν χρηματική αξίωση του μεριδούχου.

Περισσότεροι κληρονόμοι: Για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των κληρονομιαίων ακινήτων καθιερώνεται δικαίωμα κάθε συγκληρονόμου να ζητήσει από το δικαστήριο την εξαγορά των αντικειμένων της κληρονομίας άλλου συγκληρονόμου με τίμημα, το οποίο -ελλείψει συμφωνίας- θα καθορίζεται από το δικαστήριο.

Κληρονομική ανικανότητα και αναξιότητα: Σε περίπτωση προηγούμενης ποινικής καταδίκης του κληρονόμου για κακούργημα κατά της ζωής ή της υγείας ή της γενετήσιας ελευθερίας του κληρονομουμένου, εισάγεται ο θεσμός της αυτοδίκαιης κληρονομικής ανικανότητας. Το σχέδιο νόμου θα τεθεί σύντομα σε δημόσια διαβούλευση.

Τέλος, ο κ. Μπούγας επισήμανε ότι: «Η μεταρρύθμιση του Κληρονομικού Δικαίου δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τη θεμελιώδη συμβολή της ειδικής νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, η οποία συγκροτήθηκε αποκλειστικά προς τον σκοπό αυτό».

Η αντιπροσωπεία της ΠΟΜΙΔΑ στην ιδιαίτερα σημαντική αυτή εκδήλωση αποτελέστηκε από τους εξής δικηγόρους: Τον Πρόεδρο της ΠΟΜΙΔΑ Στράτο Παραδιά, τις Αντιπροέδρους κ.κ. Κυριακή Αθανασιάδη (Πάτρα) και Λία Κρατήρα (Βόλος), το Γενικό Γραμματέα Τάσο Βάππα, την Αναπληρώτρια Γεν. Γραμματέα Βασιλική Παραδιά, τη Γραμματέα της Ενωσης Ιδιοκτητών Ελλάδος Ειρήνη Πρόκου και το στέλεχος του Γραφείου Ενημέρωσης μελών ΠΟΜΙΔΑ Κατερίνα Πισσογιαννάκη.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Τεύχος 156 του περιοδικού «Τα Νέα των Ιδιοκτηκτών».